Peter Mertens, voorzitter PVDA

“Feminisme, dat is toch niet meer nodig. Mannen en vrouwen hebben toch dezelfde rechten en mogelijkheden?”. Ik hoor het aan de toog, ik hoor het op het voetbal, ik hoor het bij vrienden waar ik het niet van verwacht. En ergens heerst er nog altijd een soort machismo, waarbij men dan niet verwacht van een man om daar tegenin te gaan. Een sfeertje dat uitgedrukt wordt door de taxvrije slogan van AB InBev: ‘Mannen weten waarom’.En alleen daarom blijft feminisme een bewust debat. Niet alleen voor vrouwen, maar zeker voor mannen. Tegen die logica die Margaret Thatcher in de samenleving pompte: ‘Eigen schuld, dikke bult’. Werkloos? Eigen schuld! Langdurig ziek of burn-out? Aan jezelf te danken! Mindere positie van de vrouw? Dat ze zelf haar mogelijkheden grijpt om op te klimmen! Iedereen individueel verantwoordelijk voor zijn of haar eigen lot, excuseer ‘succes’. En ondertussen zwijgen we over structurele problemen, en doen we net alsof de overheid geen verantwoordelijkheid meer draagt. Niet dus.

Drie op vier vrouwen komen niet aan 42 gewerkte jaren. Dat is bijvoorbeeld het geval voor Anja, de kinderoppas in de crèche. Anja heeft heel haar leven met baby’s gesleurd. In totaal 30 jaar, waarvan 10 jaar halftijds. Dat brengt de teller van haar gewerkte jaren op 25. Ze is nu 50 en hoopt stiekem tegen 60 te kunnen stoppen. Dan heeft ze 35 jaar gewerkt. Maar dat is buiten de regering-Michel gerekend. Die verplicht haar om door te doen tot 67 jaar. Pas dan bereikt ze de 42 gewerkte jaren. Totaal ondoenbaar. En dus zal Anja wellicht een armoedepensioen trekken, en net zoals de meerderheid van de gepensioneerde vrouwen in ons land arm oud worden. Is dat de schuld van Anja? Eigen schuld, dikke bult?

Veel vrouwen hebben een tijd deeltijds gewerkt, omdat de zotte arbeidsmarkt van vandaag geen rekening houdt met de combinatie betaalde arbeid en gezin, en omdat de meeste zorgtaken in het gezin nog steeds de bij vrouw liggen. Maar nog meer vrouwen werken onvrijwillig deeltijds. Dat wil zeggen dat ze eigenlijk liever meer zouden werken, maar dat men dat niet toelaat omdat het bijvoorbeeld veel goedkoper is om een gesubsidieerde jobstudent aan te nemen de rest van de week.

Dit is allemaal geen gevolg van individuele keuzes of omdat vrouwen niet hard genoeg op de keukentafel kloppen. De ongelijkheid en het machismo zitten verweven in het weefsel van deze maatschappij. Het gaat om de ongelijke toegang tot de arbeidsmarkt. Het gaat om hardnekkige stereotypen die steeds weer gereproduceerd worden. Het gaat om geweldplegingen tegenover vrouwen die amper bestraft worden. Het gaat om de dagelijkse verkrachtingen, tot zeven per dag worden er aangegeven maar hoeveel zijn het er echt? Het gaat om het alledaagse seksisme, dat vrouwen dan ook nog eens moeten bewijzen met onthutsende getuigenissen onder de hashtag #wijoverdrijvenniet.

Deze regering zou een beleidstoets invoeren op het effect van haar maatregelen voor vrouwen. Het hele regeringsbeleid is echter een aanfluiting van dit engagement. Meer tijdelijke en onderbetaalde arbeid, langer werken, lagere pensioenen, minder publieke voorzieningen, te weinig of veel te dure crèches duwen steeds meer vrouwen terug naar de ‘haard’. Simone de Beauvoir schreef ooit dat elke crisis de vrouwenrechten opnieuw kan terugdringen. In verschillende Europese landen is recent het recht op abortus onderworpen aan strengere regelgeving, of zelfs helemaal teruggeschroefd.

We hebben geen nood aan een feminisme dat vertrekt van 1 %, van mensen die tienduizend euro per maand verdienen en behapt zijn met een vracht van diploma’s en mogelijkheden. We hebben geen nood aan een Ruttensiaans feminisme, waarbij het moederschapsverlof, dat amper 15 weken bedraagt, verdeeld moet worden onder moeder en partner. We hebben als samenleving een vooruitstrevend feminisme nodig, dat vertrekt van de 99 %. Een feminisme met voorstellen zoals de uitbreiding van moederschaps- en vaderschapsverlof, zoals een effectieve aanpak van het pandemisch geweld op vrouwen, zoals een sterke publieke sector die heel wat zorgtaken op zich kan nemen en het gezin kan ontlasten. Een feminisme met een versterking van de reproductieve rechten, met abortus uit het strafrecht. Een feminisme met maatregelen zoals een 30-urenweek als nieuwe voltijdse norm, zodat beide partners meer vrije tijd hebben om zorgtaken en huishoudelijke taken te verdelen, en zodat iedereen voltijdse jobkansen krijgt. In Göteborg loopt een proefproject van die 30-urenweek, en de resultaten zijn veelbelovend.

Een programma is ongelooflijk belangrijk. Maar het is niet voldoende. In 2014 was de Amerikaanse mensenrechtenactiviste Angela Davis te gast op ons solidariteitsfeest, ManiFiesta. Ze blies me van mijn sokken. Ik sprak lang met haar, en ze zei me: “Peter, er zal geen nieuwe cultuur komen als we de waarden van de nieuwe samenleving die we willen, niet zelf nu al toepassen in onze strijd”. Dat heb ik even moeten laten bezinken. Maar Angela Davis had gelijk. Als voorzitter van een partij die streeft naar een sociale en rechtvaardige wereld, als fervent voorstander van de actieve toepassing van de grondrechten uit het Handvest van de Verenigde Naties, moet ik ervoor zorgen dat het debat ook in de PVDA wordt gevoerd. Over de plaats van vrouwen in onze partij en in de leiding, over hoe we werken, over de woordvoerders, over het machismo. Geen woorden, maar daden.