Fatma Arikoglu, stafmedewerker Gelijke Kansen ELLA

Zomer, zon, zee en strand. Dat rijtje aan concepten is na deze zomer nooit meer hetzelfde. Spontaan denken er velen ook het nieuwe woord boerkini bij. Waar zomer, zon, zee en strand steevast gepaard ging met associaties als vakantie en vrije tijd, associëren we het nu met politiek zwaar beladen termen als ‘onderdrukking’, ‘radicalisering’, ‘integratie’ etc.  De ‘bevrijding van de vrouw’ op de stranden was opeens een prominent thema. Niet alleen in Nice dacht men de vrouw met politionele macht te moeten bevrijden, ook in ons land werden ballonnetjes opgelaten.

Opmerkelijk. De bedekking van het lichaam en het hoofd wordt eenduidig gelezen als onderdrukking, als een hoofdzaak van de politiek. De beelden op de stranden van Nice waren pijnlijk. Ze toonden in volle glorie hoe het discours over ‘de onderdrukking van de moslima’ leidt tot de opbouw van een repressieve staat die in naam van ‘de emancipatie de vrouw’ met een verpletterende macht verdrukt. Van vrijheid en zelfbeschikkingsrecht was niets meer over. De veronderstelling van de beleidsmakers en tal van opiniemakers is daarbij dat al die andere vrouwen werkelijk vrij zijn. Als bedekking onvrijheid is, dan moet niet-bedekking wel vrijheid zijn, nietwaar?

De bikini, de monokini en het badpak symboliseren vandaag de vrijheid. Ze komen met een suggestie dat vrouwen die deze lapjes stof dragen echt zichzelf zijn, hun vrij zelf. Daar lijken geen structuren te zijn die zaken opleggen, die de vrijheid beknotten. Weinig vrouwen in bikini zullen van zichzelf denken dat ze onderdrukt zijn. De reden is evident. De bikini (niet meer de monokini) is vandaag een normaliteit. Dat was ooit anders natuurlijk. Die normaliteit is het gevolg van een structuur: De mode-industrie. En die mode-industrie structureert bepaalde modes en gedragingen. Nemen we nu pagina drie van de lente-zomereditie van GentSelect, een gratis boekje dat ik ergens had meegenomen. De vrouwelijke auteur stelt de vraag: ‘Zomer. Waaraan denk jij bij dat woord?’ Ik denk: jah, vakantie, zon, lange dagen… Maar de antwoorden blijken net iets anders.

De antwoorden staan opgesomd in tien alinea’s. Tien tips om ‘zelfverzekerd die mooie zomer in te gaan en nog intenser te genieten van die heerlijk warme dagen’.  Deze intro, gericht op vrouwen zonder boerkini (uiteraard), is interessant: vrouwen zijn niet uit zichzelf ‘zelfverzekerd’, ze moeten daarvoor allerlei handelingen doen. ‘Gewoon jezelf’ zijn, is niet voldoende, vrouwen moeten aan verwachtingen voldoen om zelfverzekerd te kunnen zijn. Meteen zien we dat die vrijheid heel duidelijk gereguleerd is. Tien stappen moeten doorlopen worden om als vrouw zelfverzekerd naar het strand te gaan, aldus de redactrice.

Zelfverzekerdheid hangt eerst en vooral af van je kleur. Het is duidelijk dat de blanke vrouw hier wordt aangesproken want de vrouwen worden aangeraden om eerst (1) een zelfbruiner in te schakelen. De reden?  ‘Een gebronsde huid doet je trouwens ook slanker lijken…’. Vrouwen kunnen dus maar zelfverzekerd het strand op als ze bruin en slank zijn.

Tevens moet men ook  (2) een uitstap naar de manicure, pedicure of nagelstyliste plannen en vooral  (3) een schoonheidsspecialiste inschakelen om ‘die handel te epileren, voor een perfect gladde zomerhuid’. Uiteraard staat ‘glanzende make-up’ in de top vijf die met ‘Go blond’ wordt afgesloten. Om de lezer te overtuigen om te kiezen voor blond(er) haar lezen we: ‘Niets is zo verleidelijk als een blonde beach babe, toch? Waar wacht je nog op?’ Verder op plaats (6) staan ‘wimperextensies’ die zouden zorgen voor een zwoele blik, de hele vakantie lang… En aansluitend daarop volgen (7) ‘Toon eens wat bloot!’ en (8) ‘De juiste maat’ van bikini (en geen badpak). Het rijtje wordt afgesloten met  twee lumineuze voorstellen (9) ‘Tandpastasmile’ en….(10) ‘Lach, lach, lach!’

De blonde, geëpileerd en gebronzeerde blanke vrouw die zwoel kijkt en lacht – Barbie komt meteen op mijn netvlies –  is het ideaalbeeld dat wordt gepropageerd. Hoe verder je daarvan af staat, hoe verder je af staat van het schoonheidsideaal en de ‘zelfverzekerdheid’ die nodig is om je op het strand te wagen. Het lichaam in bikini is sterk gestileerd en geformatteerd en opgelegd. Het is niet vrij, maar wordt tot in de kleinste details gereguleerd. Die regulering en onderdrukking is groot, er worden jaarlijks miljarden euro’s ingepompt. Het gevolg is dat die onderdrukking helemaal niet herkend wordt als onderdrukking, als het gevolg van een structuur, van logica dat (schoonheids)normen oplegt. Nee, dit hebben we leren begrijpen als ‘vrijheid’. De redactrice eindigt haar stuk dan ook zonder enig inzicht in de contradictie: ‘Wees blij met jezelf’.

Vraag je zelf nu af. Gaan we alle vrouwen bevrijden door ze te verbieden om een bikini of monokini aan te doen? Door hun te verbieden te epileren en er een politiemacht op sturen om dat te controleren? Het antwoord is duidelijk nee. De vraag is immers niet wat doet een vrouw, hoe kleedt een vrouw zich, om onderdrukking vast te stellen, maar wel: wat denkt de vrouw zelf én welke vrouwen worden het hardst getroffen door het normdenken. En hoe vrij was de vrouw om te doen wat ze doet. Niet de vrouw moet geviseerd worden, maar de structuren die de vrouw verplichten om iets te doen tegen haar wil. De eerste stap is dan ook weten wat de vrouw in kwestie denkt en zelf wil.

www.ellavzw.be